Görsel

AdBlue (SCR) sistemi ne işe yarar? Nasıl çalışır?

SCR sistemi ne işe yarar? Neden gereklidir?

Emisyonlarla ilgili olarak, önceki yazılarımdan, standartlar ve zorunluluklara bakabilirsiniz.

Araçların motorlarından çıkan bir diğer emisyon gazı NOx (AzotOksit) tir. Burada x kullanılmasının sebebi, çoklu gazları sembolize etmek içindir. (Genellikle NO, NO2)

Azot (N), atmosferde, yani soluduğumuz hava içinde %78 oranında bulunuyor. Her nefes alış verişte, azotu da soluyoruz. Bize herhangi bir zararı yok. Vücuda alıp, aynı şekilde geri atıyoruz.

Ancak Azot, yanma odasındaki yüksek basınç, yüksek sıcaklık ve fazla hava altında oksijen(O)  ile reaksiyona girerek NOx lere dönüşüyor.

NOx tarafından oluşturulan sağlık sorunları;

NOx esasen solunum şartlarına etki eder ve solunum yollarının iltihaplanmasına yüksek seviyelerde sebep olur. Uzun süreli maruz kalma, akciğer fonksiyonunu azaltabilir, solunum hastalıkları riskini artırabilir ve alerjenlere olan tepkiyi artırır.

Azotoksitlerin ekosistemlere etkisi;

Yüksek NOx seviyeleri, yaprak hasarını ve büyümeyi yavaşlatmayı da içeren bitki örtüsü üzerinde olumsuz bir etki yaratabilir. Bitki örtüsünü hastalık ve don hasarına karşı daha duyarlı hale getirebilir. Azotoksitler ve amonyakın (NH3), Epping Ormanı( İngilterede bulunuyor)  yaşam alanı üzerindeki etkileri üzerine bir araştırma, kirliliğin ormandaki ekosistem sağlığını önemli derecede etkileyeceğini ortaya koymuştur. Çalışma, yerel trafik emisyonlarının, bölgedeki kritik seviyeleri ve kritik yükleri aşmasına önemli katkıda bulunduğunu göstermiştir.

Aynı zamanda NOx, SO2 ile birlikte asit yağmurlarının temel sebebidir.

İçten yanmalı motorlarda NOx üretimi, özellikle karışım fakirleştikçe artar. Yani fakir karışım varsa, NOx çok oluşur. Zengin karışım varsa, NOx üretimi azalır.

NOx, HC, CO ve lambda

Dizel motorlar çoğunlukla fakir karışımda çalıştığı için, dizel motorlarda NOx emisyonu daha çok oluşur. Benzinli motorlar, çoğunlukla, ideal karışım oranında çalışır. İdeal karışım oranında NOx emisyonu üretimi nispeten daha azdır.

FSI, GDI .. gibi benzinli motor tanımlamaları vardı. Bunlar artık günümüzde kullanılmıyor. Bu benzinli motorlar, Fakir karışım moduna geçtiğinde NOx üretimi artardı. Benzinli motor olmasına rağmen, yüksek NOx için NOx depolama katalizörü bile kullanılmıştı.

Günümüzde dizel motorlarda daha fazla NOx  emisyonu var. NOx ile ilgili olarak motorlarda iki farklı sistem bulunuyor. Bunlardan birisi EGR. Buna başka bir konuda değineceğim.

Bir diğer sistem ise AdBlue olarak daha çok bilinen, SCR sistemi.

AdBlue, içinde % 32,5 üre, %67,5 saf su bulunan tescilli yani patentli bir sıvıdır. Adblue bu firma tescili ile kullanılır. ( VDA-Verband der Automobilindustrien) .  Günümüzde hemen hemen her yakıt istasyonunda bulunabiliyor. Bu noktada bi bilgi vermek istiyorum. Adblue sıvısının depolama koşulları önemli. Mesela, direk güneş ışığında kalması sıcaklığını artıracak ve bu da AdBlue’nun kötü etkilenmesine, etkisini yitirmesine sebep olacaktır. Aşağıdaki fotoğraf, Türkiye’de üretim yapan firmalarımızdan birinin üstündeki etikete ait.

AdBlue depolama koşulları

Bu yazıya göre, özellikle yakıt istasyonlarında dışarıda ve yüksek sıcaklık altında uzun süre kalmış olan AdBlue yu almak yada kullanmak çok doğru bir hareket olmayacaktır. AdBlue etkinliği azaldıysa eğer, siz aracınıza AdBlue ekleseniz bile, sistem etkili, düzgün bi şekilde çalışamayacaktır. Bu da sistemin arıza kaydı oluşturmasına, hatta Adblue yu değiştirmek sorunda kalmanıza bile sebep olabilir.

SCR sistemi, temel olarak egzoza AdBlue enjekte edilmesi ve bu sıvının egzoz gazları arasında yer alan NOx in zararsız hale dönüştürülmesi üzerine çalışır. Alttaki fotoğraf, Adblue enjektörüne ait. Bu enjektör su soğutmalı tip bir enjektör. Hava soğutmalı tipleri de bulunuyor.

AdBlue Enjektörü

AdBlue sistemi nasıl çalışır?

SCR sisteminin bir deposu bulunur. Bu depoda yer alan elektrikli pompa, AdBlueyu enjektöre doğru pompalar. Egzoz borusu üzerinde yer alan bu enjektör, kontrol ünitesi tarafından kumanda edilir ve Adblue nun egzoza enjekte edilmesi işlemi gerçekleşir. Egzoz’a enjekte edilen AdBlue sıvısı, buharlaşır ve üre amonyak haline dönüşür. Amonyak, kimyasal formül olarak NH3 demektir. Yani Azot(N) ve Oksijen (O) den oluşur.

 

SCR sistemi şeması

Üsttede gördüğünüz gibi, SCR katalizöründe NH3 (Amonyak)  , NOx (AzotOksit) ile reaksiyona girerek, N2 (Azot) ve H2O (Su) olarak dışarı çıkar. Yani artık çevreye zararlı bir halde değildir.

Partikl filtrede bazen bütün karbonlar tam yanamaz ve CO (KarbonMonoksit) olarak kalır. Egzozda kalan, reaksiyona girmeyen NH3 ve Partikül filtreden gelen CO O2 (Oksijen) ile yakılır ve onlarda temizlenmiş olarak egzozdan çıkar.

Bazen, Partikül filtre ve SCR katalizörü tek bir ünitede, kaplama olarak iç içe de bulunabilir. Böyle bir durumda  sensörler ve enjektörün yeri de değişecektir.

AdBlue hangi araçlarda bulunur kaç km gider?

SCR sistemi dizel araçlarda bulunabilir. Euro 4 emisyon normundan beri farklı modellerde ve zamanlarda kullanıldı. Güncel dizel motorlarda da kullanım oranı daha fazla. NOx emisyonu SCR olmadan, sınırlar içince kalmıyorsa SCR sistemi kullanılır.

Kaç km gider noktasında ise kesin bir şey söylemek zor. Araçta üretilen emisyona göre değişir. Emisyonda kullanım şartlarınızıa ve koşullarınıza göre değişiklik gösterir. Ancak  bakaım aralığından önce bittiğini söylesem yanlış olmaz.

Peki AdBlue biterse ne olur?

Öncelikle, kesinlikle aracınızdaki AdBlue’nun bitmesine müsade etmeyin. Marka ve modele göre değişmekle birlikte, belli bir menzil kaldığında gösterge de uyarı almaya başlarsınız. Bu uyarıyı aldığınız zaman aracınızın ADBlue tankını doldurun. Depoda AdBlue tamamen biterse eğer, motora çalışma izni verilmez. Yani motoru stop ederseniz tekrar çalıştırmanız mümkün değildir.  Ancak motorunuz, AdBlue bittiği için stop etmez. Yani olurda yolda giderken AdBlue biterse, motoru stop etmeden en yakın AdBlue dolum noktasına kadar gidin. Unutmayın stop ederseniz, tekrar çalıştırmanız mümkün değil. AdBlue alırken de, depolama koşullarını mutlaka göz önünde bulundurun.

Saygılarımla

Hakan Aydoğan

 

Partikül filtre ve rejenerasyonu

 

Partikül filtrede rejenerasyon nasıl oluyor?

 

Karbonmonoksit nedir (Sessiz Ölüm)!

 

AdBlue (SCR) sistemi ne işe yarar? Nasıl çalışır?” için 19 yorum

  1. Hakancigim cok güzel bir aciklama olmus ben dahi bu kadarini bilmiyordum.Eline kalemine saglik.selamlar.

  2. Hakan hocam çok teşekkür ederim keyifle okudum.
    Devamın bekliyorum.
    Saygı ve sevgi ile kalın

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir